Dịch tả heo châu Phi: Mỏi mắt tìm thú y

27/06/2019 | 03:47

(Người Chăn Nuôi) - Dịch tả heo châu Phi (ASF) đã lây lan với tốc độ khó lường, mặc dù công tác thú y đã được triển khai trên toàn quốc để ngăn ngừa bệnh lan rộng, nhưng theo đánh giá thì cần tăng cường đầu tư cho công tác thú y để hạn chế dịch bệnh. Hơn nữa, việc tiêu hủy gia súc gia cầm dịch bệnh cũng tiềm ẩn nguy cơ về mầm bệnh lâu dài và ô nhiễm cộng đồng, do đó đòi hỏi phải quy trình khoa học trong tiêu hủy mầm bệnh.

“Xuyên qua lá chắn” thú y

Bệnh ASF được cho là xuất phát từ các tỉnh phía Bắc, nơi có đường biên giới với Trung Quốc là quốc gia bị ASF hoành hành. Thực tế, các bệnh mẫu phát hiện ban đầu cũng xuất phát từ các tỉnh Bắc bộ. Chính phủ và các ban ngành đã lập tức triển khai công tác ngăn ngừa dịch bệnh lây lan trên toàn quốc, bộ máy thú y các tỉnh thành đều “vận hành hết công suất” lập hàng ngàn chốt chặn thanh kiểm tra, hậu kiểm, sẵn sàng xử lý vi phạm và thiêu hủy heo nhiễm bệnh. Tuy vậy, dịch bệnh ASF vẫn lây lan với tốc độ chóng mặt.

Đầu tháng 6/2019, đã có hơn 43 tỉnh thành trên toàn quốc phát hiện có bệnh dịch ASF. Điều lo ngại nhất là các tỉnh ĐBSCL, nơi vài tháng trước còn khá an toàn nhưng đến nay đã có các ổ dịch ở Hậu Giang, Kiên Giang, An Giang, Vĩnh Long, TP Cần Thơ, Đồng Tháp và Sóc Trăng với số lượng heo tiêu hủy hơn 110 tấn.

Đồng Nai, thủ phủ heo cả nước đã phát hiện rất nhiều thịt heo đông lạnh nhiễm bệnh từ các tỉnh đem về đây tiêu thụ, đồng thời cũng đã phát hiện 7 điểm tại địa phương có dịch. Bình Dương, tỉnh nằm sát TP Hồ Chí Minh cũng đã phát hiện ra dịch bệnh. Mặc dù bộ máy các tỉnh đã hoạt động hết công suất, 24/24 giờ chốt chặn kiểm tra, nhưng dịch bệnh vẫn lây lan.

Có thể nói, đây là lần đầu tiên ngành thú y phải đối phó với một dịch bệnh dễ lây lan nhưng lại chưa có vaccine phòng ngừa. 80% các hộ nuôi heo là chăn nuôi nhỏ lẻ, nên rất khó để các hộ có thể xét nghiệm tìm ra nguồn bệnh. Đa phần “dịch xảy ra rồi, báo về thú y mới biết”, do vậy rất khó khăn trong việc ngăn ngừa chủ động phòng chống dịch.

 

Tuân theo quy trình

Cục Chăn nuôi ước tính hiện có hơn 2,5 triệu hộ chăn nuôi heo heo, đặc biệt là các hộ nằm rải rác khắp trên toàn quốc. Do vậy, nếu việc tiêu hủy heo nhiễm bệnh không được kiểm soát chặt chẽ và không tuân thủ quy trình thì dịch bệnh không những khó khống chế mà còn có nguy cơ lan rộng và đặc biệt là gây ra ô nhiễm môi trường.

Các giải pháp an toàn sinh học được xem gần như là duy nhất đề phòng chống dịch ASF khi chưa có vaccine.

Chỉ tính từ 19/2/2019, Việt Nam đã công bố đợt bùng phát ASF đầu tiên tại hai tỉnh Thái Bình và Hưng Yên, đến đầu tháng 6/2019 đã có trên 43 tỉnh thành có dịch bệnh. Có thể nói, chưa bao giờ có một dịch bệnh lại lây lan nhanh như ASF.

Các cơ quan thanh kiểm tra phát hiện nhiều thịt heo đông lạnh và cả heo mới được giết mỗ nhiễm ASF đang trên đường đi tiêu thụ. Điều đó cho thấy một số lượng không nhỏ heo nhiễm bệnh đã không được tiêu hủy theo quy trình mà ngành thú y đặt ra.

 

Nhân lực mỏng

Khi dịch bệnh xuất hiện ở Hà Nam, tỉnh có tới hơn 400.000 đầu heo, người ta mới “chột dạ” vì kinh phí đầu tư cho thú y vẫn còn quá bất cập. Việc huy động lực lượng tham gia vẫn áp theo quy định từ hồi chống cúm gia cầm cách đây 15 năm, công chức, viên chức được 50.000 đồng/ngày. Do lương bổng thu nhập trong ngành thú y cơ sở quá thấp nên rất thiếu nhân lực trẻ.

Một số tỉnh thành đang tiến hành sáp nhập cơ quan thú y vào với các cơ quan dịch vụ khác trong ngành nông nghiệp, cán bộ ngành thú y lại cho rằng ngành thú y cần một sự thông suốt về ngành dọc, và cần những người có chuyên môn sâu. Chữa bệnh trên động vật và trên con người đều rất quan trọng, ngành thú y cũng cần được coi trọng như ngành y tế vậy. Dịch bệnh từ động vật rất có thể lây nhiễm sang con người. Nhìn sang Thái Lan, nơi ngành chăn nuôi phát triển thì công tác thú y của Thái Lan rất phát triển, rất chuyên nghiệp với nguồn nhân lực đông đảo.

Trong khi đó, khi dịch bệnh xảy ra, một phóng viên báo chí khi tìm tới Trạm Chăn nuôi Thú y huyện Thái Thụy (Thái Bình) thì được biết “trạm chỉ có 4 người thì 2 đang nghỉ đẻ, 1 bị chó cắn, 1 bị tai nạn”.

 

Bao giờ xã hội hóa?

Việc tinh giảm biên chế trong khối hành chính là quá trình không thể đảo ngược, song với công tác thú y, một công tác có chuyên môn sâu, việc đảm bảo nguồn nhân lực để hoạt động là rất cần thiết.  Theo số liệu thống kê nhu cầu lao động, cho đến năm 2020 Việt Nam sẽ thiếu khoảng 3,2 triệu nhân lực qua đào tạo trong nhóm ngành nông - lâm - ngư nghiệp, bao gồm ngành thú y. Nếu tiếp tục cắt giảm nhân lực, ngành thú y sẽ càng thêm mỏng. Tại các trường đại học, lượng sinh viên thú y tốt nghiệp hàng năm không nhiều.

Nhiều ý kiến cho rằng ngành thú y sẽ ngày càng phát triển hơn nếu được xã hội hóa mạnh mẽ hơn. Hội Thú y sẽ là trung tâm để phát triển xu thế xã hội hóa ngành thú y. Khi đó, thay vì chỉ có các cơ quan thú y huyện xã, có thể huy động nhiều thành phần cũng tham gia chống dịch bệnh.

Việc dịch ASF lan rộng khắp cả nước đã cho thấy tầm quan trọng của công tác thú y và việc xây dụng phát triển mạng lưới thú y theo hướng hiện đại, thực chất và có trách nhiệm chính là nhu cầu tất yếu của sự phát triển. Chính sự phát triển của mạng lưới thú y là một thứ “vaccine” tốt nhất để ngăn chặn mọi loại dịch bệnh trên vật nuôi, góp phần hình thành các vùng nuôi sạch bệnh, bền vững.

>> Mới đây Hội Thú y đã đề nghị Chính phủ hỗ trợ tất cả đàn heo bị tiêu hủy do mắc dịch ASF. Việc ban hành quy chế xử phạt nghiêm ngặt với việc cố tình làm lây lan dịch bệnh, đồng thời với chính sách hỗ trợ các hộ nuôi có heo nhiễm bệnh đem đến tiêu hủy, sẽ giúp hạn chế sự phát tán dịch bệnh, từ đó khống chế và xóa dịch.

Ông Fred Unger, nghiên cứu viên cao cấp, Viện Nghiên cứu Chăn nuôi Quốc tế (ILRI); Điều phối viên dự án thịt heo an toàn

Giảm thiểu tác động của ASF

Vào cuối tháng 3/2019, tổ chức ILRI đã phối hợp với Đại học Queensland (Australia) tổ chức một hội thảo cấp vùng về chăn nuôi và sức khỏe đàn heo. Mặc dù hội thảo thảo luận rất nhiều chủ đề khác nhau liên quan đến tăng cường chăn nuôi bền vững quy mô nông hộ tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, không chỉ về chủ đề ASF, nhưng chúng tôi đã mời một số diễn giả đến từ Uganda và Học viện Nông nghiệp Việt Nam, là chuyên gia trong lĩnh vực ASF đến tham dự và chia sẻ về dịch bệnh này. Tại hội thảo này, các nhà nghiên cứu của ILRI và các đối tác đã có phiên trả lời những câu hỏi của báo giới về ASF, trong đó chúng tôi nhấn mạnh ASF là một bệnh lây truyền trên heo, và làm chết heo với tỷ lệ rất cao, nhưng đây là bệnh không lây sang người, để tránh gây hoang mang với người tiêu dùng thịt heo tại Việt Nam.

Theo đề nghị của FAO, ILRI hiện đang hỗ trợ một nghiên cứu đánh giá tác động kinh tế của ASF tại tỉnh Hưng Yên, nơi có hoạt động chăn nuôi heo lớn ở miền Bắc. Trong thời gian tới, ILRI sẽ tiếp tục hợp tác với các đối tác và một số cơ quan ban ngành của Việt Nam để nghiên cứu về ASF và hy vọng sẽ đưa ra được một số giải pháp giúp giảm thiểu tác động của ASF, dựa trên kinh nghiệm lâu năm của ILRI trong việc kiểm soát ASF ở các nước châu Phi.

 

Nguyễn Anh

Gửi bình luận

Gửi Làm lại